Το Πολιτιστικό Πρόγραμμα "Για να σώσουμε το μεγάλο μας σπίτι" που εκπονήθηκε και βρίσκεται σε εξέλιξη, από τους μαθητές και μαθήτριες του ΕΝ.Ε.Ε.ΓΥ.Λ. (Ενιαίο Ειδικό Επαγγελματικό Γυμνάσιο-Λύκειο) Νέας Ιωνίας Μαγνησίας, περιείχε στις δραστηριότητές του και μια συνέντευξη με τον Δημήτρη Β. Προύσαλη, επιστημονικό εκπρόσωπο της ΑΜΚΕ "Παραμύθια και Μύθοι στου Κένταυρου τη ράχη" και προφορικό αφηγητή. Παραχωρήθηκε σε ερωτήσεις των μαθητών και μαθητριών της Α΄ Γυμνασίου του σχολ. έτους 2025-2026, σε επιμέλεια των καθηγητριών -συντονιστριών του συγκεκριμένου προγράμματος, Ανδρομάχης Καντάκου και Φωτεινής Αναγνωστάκη.
Συνέντευξη του Δημήτρη Β. Προύσαλη στους μαθητές του ΕΝΕΕΓΥ-Λ Α΄ Γυμνασίου Βόλου, 2025-26 για το Πρόγραμμα: ΓΙΑ ΝΑ ΣΩΣΟΥΜΕ ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΜΑΣ ΣΠΙΤΙ
-Τι σημαίνει η λέξη :παραμύθι?
Παραμύθι που κυριολεκτικά σημαίνει «ιστορία κοντά-δίπλα στον μύθο», είναι μια ιστορία που μιλά για σημαντικές πλευρές των σχέσεων του ανθρώπου, που κρύβει αλήθειες μέσα από μεγάλα ψέματα, τα οποία όλοι μπορούν να ακούσουν με ασφάλεια. Δεν ξέρουμε από πού ξεκινούν τα παραμύθια για να μας συναντήσουν, ποιος είναι αυτός που τα δημιούργησε, αλλά κυκλοφόρησαν από στόμα σε στόμα, έχουν χαρακτήρα συμβολικό και ανήκουν στην προφορική λαϊκή λογοτεχνία. Παλαιότερα η λέξη παραμύθι είχε τη σημασία του «ενθαρρύνω, προτρέπω, υποστηρίζω».
-Γιατί σας αρέσει να λέτε παραμύθια;
Μου αρέσει να λέω παραμύθια λαϊκά, γιατί μπορώ να ανοίγω «διαλόγους» με όσα διαχρονικά απασχολούν τον άνθρωπο. Θεωρώ πως μέσα από την προφορική αφήγηση μπορώ να βοηθήσω εκείνους που αντιμετωπίζουν δυσκολίες και κρίσεις, να βρουν απαντήσεις που ανοίγουν δρόμους διεξόδου. Λέω παραμύθια γιατί μέσα από τα ατέλειωτα θέματα που θίγουν, μας θυμίζουν πως ο πυρήνας της λαϊκής ψυχής που όλοι μας κουβαλάμε, έχει κοινές ανάγκες που μας ενώνουν, ανεξάρτητα από χρώμα, θρησκεία, γεωγραφικό τόπο ή πολιτισμό, στοιχεία που εκφράζονται μέσα από τα παραμύθια των λαών.
-Τι θα μπορούσαμε να ρωτήσουμε έναν παραμυθά;
Θα μπορούσατε να τον ρωτήσετε πού συναντά τις ιστορίες που διαλέγει να μοιραστεί με γνωστούς και άγνωστους φίλους, τι θέματα τον απασχολούν στα παραμύθια που διαλέγει, με ποια κριτήρια διαλέγει τις ιστορίες που τελικά θα δουλέψει αφηγηματικά και αν βρίσκει νόημα σε αυτά ή ακόμα αν προτιμά να λέει ιστορίες σε παιδιά ή σε μεγάλους.
-Γιατί λέμε παραμύθια? Σε τι χρησιμεύουν;
Λέμε παραμύθια, γιατί ο άνθρωπος είναι φτιαγμένος για να αφηγείται, είναι πλάσμα κοινωνικό και αναζητά νοήματα μέσα από τις ιστορίες τις δικές του και των άλλων. Λέμε παραμύθια όταν θέλουμε να νιώσουμε ασφάλεια και ελπίδα μπροστά στις δυσκολίες της ζωής και παίρνουμε κουράγιο από τη στάση των παραμυθιακών ηρώων, οι οποίοι δεν υποχωρούν ποτέ και δε δειλιάζουν μπροστά στους μεγαλύτερους κινδύνους και τις φοβερότερες απειλές. Λέμε παραμύθια γιατί τα ψέματά τους δε θέλουν να μας ξεγελάσουν, αλλά να μας δυναμώσουν να αντιμετωπίσουμε με θάρρος όσα απρόοπτα έρχονται μπροστά μας και φαινομενικά αξεπέραστα μάς κερνάει η ζωή στο πέρασμά της. Γιατί μας επιτρέπουν να ελπίζουμε σε φωτεινότερες μέρες όταν τριγύρω μας απλώνονται σκοτάδια αδιαπέραστα. Χρησιμεύουν για να μας υπενθυμίζουν με το δικό τους μοναδικό τρόπο πόσο όμορφο είναι να είσαι άνθρωπος, αλλά και πόσο δύσκολο είναι να κρατήσεις την ανθρωπιά σου στους καιρούς μας.
-Γιατί κάποιοι, όπως εσείς, εξακολουθούν να λένε προφορικά λαϊκά παραμύθια στην εποχή του τικ-τοκ, instagram, facebook,κτλ; Δεν είναι ξεπερασμένα;
Εξακολουθούμε να λέμε παραμύθια με τρόπο προφορικό, γιατί κανένα μέσο δεν μπορεί να αντικαταστήσει ή να πάρει τη θέση του ανθρώπινου λόγου, την οικειότητα που αυτός δημιουργεί, την ατμόσφαιρα, την αμεσότητα και τη ζεστασιά που προσφέρει, τη διαχείριση του χρόνου της επαφής. Ξεχνάμε ότι όλες αυτές οι εφαρμογές, οι πλατφόρμες και τα μέσα της κοινωνικής δικτύωσης, που σήμερα βλέπουμε να κυριαρχούν γύρω μας παντού, είναι απλώς εργαλεία στην υπηρεσία του ανθρώπου, και μάλιστα περιορισμένων χρηστικών εφαρμογών και δυνατοτήτων. Στηρίζονται στην εικόνα και όχι στο «κείμενο», στον ανθρώπινο λόγο που κατά τη χρήση τους συμπυκνώνεται και συμπιέζεται σε μερικά δευτερόλεπτα. Φτιάχνονται για να του κάνουν τη ζωή ευκολότερη και όχι για να υπονομεύσουν την ποιότητα των σχέσεών του, όπως τελικά αποδεικνύεται. Η εικόνα ανθρώπων, σε όλες τις ηλικίες, που κάθονται μαζί παρέα, αλλά ο καθένας είναι απορροφημένος στην οθόνη του κινητού του είναι τρομακτική. Ως μέσα, τα τικ τοκ, Instagram κλπ έχουν τη δύναμη να καταργούν τις αποστάσεις, σμικραίνουν τον χρόνο, αλλά κατά την προσωπική μου γνώμη υπονομεύουν την ολότητα των αισθήσεων. Οι μηχανές δεν μπορούν να δημιουργήσουν τα συναισθήματα του «μαζί», «από κοντά». Μπορεί να συναντήσουμε στο διαδίκτυο ενδιαφέρουσες αφηγήσεις, ηχητικές ή οπτικές, αλλά σαν αυτές που υπηρετεί η προφορικότητα, ο ζωντανός ανθρώπινος λόγος σίγουρα δεν είναι.
-Ποιοι έφτιαξαν τα παραμύθια; Πότε;
Θα ήθελα να κάνω μια διευκρίνιση. Όταν μιλάμε για παραμύθια, δεν εννοούμε τα προϊόντα της λογοτεχνικής έμπνευσης και δημιουργίας που γράφονται από έναν συγγραφέα και απευθύνονται στην παιδική ή εφηβική ηλικία και τα οποία αποτελούν τον κόσμο της παιδικής λογοτεχνίας. Τα παραμύθια φτιάχτηκαν κατά τόπους σε διαφορετικά μήκη και πλάτη του κόσμου από τον λαϊκό άνθρωπο για να εκφράσει τις σχέσεις του στις μικρές και μεγάλες στιγμές της ζωής του με λόγο συμβολικό και ήταν πάντα προφορικά, που αργότερα καταγράφηκαν από μελετητές και λαογράφους. Υπήρξαν λαοί που δεν είχαν ποτέ τους γραπτή γλώσσα αλλά δεν υπήρξε ποτέ λαός που να μην έχει δικά του παραμύθια. Αυτό που είναι ενδιαφέρον είναι πως οι υποθέσεις τους, είχαν ομοιότητες, εκφράζοντας κοινές ψυχικές ανάγκες. Με τα ταξίδια, τους εμπορικούς δρόμους, τις κατακτήσεις, διαδόθηκαν και αγαπήθηκαν όταν οι λαοί αναγνώριζαν σε αυτές τις υποθέσεις κάτι σημαντικό που έπρεπε να ακουστεί. Το ταλέντο του ενός, του παραμυθά ή της παραμυθούς, δημιούργησε, επινόησε μια φανταστική ιστορία για να μιλήσει για κάτι που απασχολούσε την κοινότητα, και η κοινότητα το «ενέκρινε» το έκαμε δικό της και το μετέδιδε μέσα από την πρακτική της αναδιήγησης. Τα παραμύθια φτιάχτηκαν τότε που οι άνθρωποι έπρεπε να διαχειριστούν τον κοινό συλλογικό χρόνο που οριζόταν άτυπα από τις γεωργικές εργασίες και τον κύκλο των εορτών.
-Υπάρχουν λαϊκά παραμύθια για την φύση, το νερό, τα δέντρα, το χώμα κτλ;
Υπάρχουν λαϊκά παραμύθια για όλες τις βασικές πλευρές των σχέσεων του ανθρώπου, και ο φυσικός κόσμος ήταν μια από αυτές. Συναντώνται ιστορίες που μιλούν για τη διαχείριση του νερού, το χάσιμο του μέτρου, την υπερεκμετάλλευση των πλουτοπαραγωγικών πηγών της φύσης, την αξία της βιοποικιλότητας, την αειφορία, ιστορίες που λειτουργούν με χαρακτήρα αιτιολογικό, ή άλλες που μιλούν για το σεβασμό της Μητέρας Γης, στην οποία ο άνθρωπος ξεχνά πως είναι περαστικός, που φιλοξενείται. Πολλές υποθέσεις ιστοριών κινούνται στα όρια των μυθολογικών αφηγήσεων, κύρια από αυτόχθονες φυλές άλλων ηπείρων που η ζωή τους ήταν στενά δεμένη με τη φύση, την οποία ο άνθρωπος αντιμετώπιζε με αξία ιερότητας λατρευτικής. Σεβόταν αυτό το οποίο τον περιείχε και αυτό που του πρόσφερε τροφή. Σήμερα κινείται απέναντι στη φύση με μια παράλογη στάση κυριαρχίας και συνολικής εκμετάλλευσης, αδιαφορώντας για την ποιότητα ζωής των μελλοντικών γενεών.
-Ποιο είναι το αγαπημένο σας λαϊκό παραμύθι για το θέμα που ασχολούμαστε;
Θα μοιραστώ μαζί σας μια ξεχωριστή ιστορία που λέγεται «Το πνεύμα του ποταμού» που είναι τόσο παλιά αλλά ταυτόχρονα και τόσο επίκαιρα σύγχρονη, αλλά όχι μόνο αυτή…
