Βραδιά Αφήγησης στο δάσος Κουρί, "Φωτογραφία και παραμύθια" στον Αλμυρό Μαγνησίας-Παρασκευή 21 Αυγούστου 2026

Μέσα στο δάσος Κουρί στον Αλμυρό Μαγνησίας λειτουργεί εδώ και πολλά χρόνια το Cafe-Bistrot "Το Ξύλινο". Πρόκειται για έναν  χώρο πολιτισμού που φιλοξενεί πλήθος ποικιλόμορφων  εκδηλώσεων. Στα πλαίσια της έκθεσης Φωτογραφίας του Νίκου Μεταξιώτη που διοργανώνεται στον συγκεκριμένο χώρο την τρέχουσα χρονική περίοδο, θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 21 Αυγούστου 2026 και ώρα 20.45 βραδιά αφήγησης με τίτλο: "Στου φεγγαριού την άκρη ακούγονται παραμύθια..." για ακροατήριο από 15 ετών και άνω. Την αφήγηση επιμελείται ο Δημήτρης Β. Προύσαλης και η εκδήλωση διοργανώνεται από την "Παραμύθια και Μύθοι στου Κένταυρου τη ράχη".

 

Παραμύθια και Θησαυροί του Πηλίου-Τριήμερο Πολιτισμού στο Χορευτό

 

Ένα τριήμερο Πολιτισμού οργανώθηκε από τον Δήμο Ζαγοράς-Μουρεσίου, σε συνεργασία με την ΑΜΚΕ "Παραμύθια και Μύθοι στου Κένταυρου τη ράχη"  και τη συμμετοχή ντόπιων παραγωγών και δημιουργών και χώρο φιλοξενίας την παραλία του Χορευτού, το επίνειο της Ζαγοράς, στο ανατολικό Πήλιο, στη διάρκεια των ημερών Παρασκευής 14, Σαββάτου 15 και Κυριακής 16 Αυγούστου 2026.

Η δημιουργία ατμοσφαιρικού κλίματος με φόντο την ατέλειωτη παραλία του Χορευτού, αλλά και οι σκηνικού χαρακτήρα παρεμβάσεις των συμμετεχόντων συνέτειναν στο νοητικό ταξίδι μέσα από το γλωσσικό κέρασμα των ιστοριών.

Με πλαίσιο αφηγηματικό ανά ώρα και μια μικρή αφήγηση, με έναρξη στις 20.00 και χρονικό πέρας τις 24.00, ακούστηκαν με αφηγητή τον Δημήτρη Β. Προύσαλη, παραμύθια λαϊκά από την ελληνόφωνη προφορική παράδοση αλλά και τις άλλες πατρίδες του Κόσμου, που απευθύνθηκαν σε μικτό ακροατήριο, ενώ παράλληλα λειτουργούσε αγορά-bazaar με χειροποίητες σπιτικές δημιουργίες, όπως γλυκά του κουταλιού και μαρμελάδες,  αιθέρια έλαια και βότανα, βιολογικό μέλι, χειροποίητα υφάσματα και αντικείμενα, φυσικοί χυμοί τοπικής παραγωγής και ποτοποιημένοι, χειροποίητη μπίρα, κεραμικές δημιουργίες, εμπνεύσεις αποτυπωμένες σε κερί.

Οι εντυπώσεις υπήρξαν θετικότατες, η έκθεση στην ακρόαση των προφορικών αφηγήσεων υπήρξε μια πρωτόγνωρη εμπειρία για μεγάλο αριθμό κόσμου, που αποτέλεσε το εναλλασσόμενο ακροατήριο των τριών ημερών, ενώ μεγάλο ενδιαφέρον συγκέντρωσε η έκθεση παραμυθιακού βιβλίου που παρουσίασε μέρος των εκδοτικών αποτυπώσεων τόσο σε κατεύθυνση θεματικά επικεντρωμένη όσο και με τοπογεωγραφική αναφορά.

 

Το Μεσολόγγι στο Θεματικό αφιέρωμα του 16ου Φεστιβάλ Αφήγησης Πηλίου

Αρ. Φύλλου 38.569, Κυριακή 26 Ιουλίου 2026 Σελ. 13 Στήλη ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Καθώς οι διοργανωτές του 16^ου Φεστιβάλ Αφήγησης Πηλίου «Παραμύθια και Μύθοι στου Κένταυρου τη ράχη» φροντίζουν για τις τελευταίες λεπτομέρειες των εννιαήμερων αφηγηματικών εκδηλώσεων, με εμπλουτισμένο πρόγραμμα, από 1-9 Αυγούστου στον Άγιο Γεώργιο Νηλείας και την Κάτω Γατζέα, δε θα μπορούσε κανείς να μη σταθεί στο αφιέρωμα της φετινής διοργάνωσης. Αν και στη λογική των διοργανωτών είναι, να μην ακολουθείται η θεματική πλαισίωση και τα αφιερώματα, τα οποία περιορίζουν το περιεχόμενο των αφηγήσεων, ωστόσο τα τελευταία χρόνια οι εκδηλώσεις «συναντούν»  σημαντικά ιστορικά ορόσημα αλλά και ευρύτερα θέματα που κινούν το τόσο το εγχώριο όσο και το διεθνές ενδιαφέρον. Οι θεματικές επικεντρώσεις καλύπτουν πάντα ένα μεγάλο μέρος των ποικιλόμορφων δραστηριοτήτων που έχουν ως κεντρικό άξονα τις παραστάσεις προφορικών αφηγήσεων, αλλά μπορεί κανείς να διαπιστώσει αντανακλάσεις τους, τόσο στις παράλληλες καλλιτεχνικές εκθέσεις, όσο και στα εργαστήρια που εμπλουτίζουν το φεστιβάλ, ενώ σημαντικό μέρος κατέχουν και στις εργασίες του Θερινού Σχολείου Παραμυθιών μέσα από τις επιστημονικές εισηγήσεις και ομιλίες.

Μετά το ορόσημο των 200 χρόνων από την επανεκκίνηση του Ελληνισμού το 2021 με εκτενή  σύνδεση των δράσεων του Κένταυρου με ανάλογες ιστορήσεις, εκθέσεις, εισηγήσεις και εργαστήρια, ακολούθησε το αφιέρωμα στο μικρασιάτικο λαϊκό παραμύθι για τα εκατόχρονα από την ΄Μικρασιατική καταστροφή το 2022. Στις σχετικές εκδηλώσεις του 12^ου φεστιβάλ αφήγησης, συμμετείχαν τότε μέλη της Πολιτιστικής Εστίας Μικρασιατών Νέας Ιωνίας Μαγνησίας ΙΩΝΕΣ. Η κλιματική αλλαγή και τα περιβαλλοντικά ζητήματα πήραν την σκυτάλη για τη διοργάνωση του 13^ου Φεστιβάλ Αφήγησης Πηλίου το 2023, ενώ το πρόγραμμα του επόμενου Αυγούστου που ακολούθησε το 2024, δε θα μπορούσε να μην αφιερωθεί στα πενηντάχρονα από την εισβολή του Αττίλα στο νησί της Αφροδίτης. Οι εκδηλώσεις άνοιξαν και έκλεισαν με την πολύτιμη υποστήριξη και παρουσία της Ένωσης Κυπρίων Νομού Μαγνησίας αλλά και τη συμμετοχή κυπριακών πολιτιστικών φορέων καθώς επίσης και Κυπρίων αδερφών αφηγητών και αφηγητριών, ενώ σημαντική ήταν η αναφορά στα λαϊκά παραμύθια από τα κατεχόμενα εδάφη της Κύπρου.

Η φετινή, τρέχουσα χρονιά αναδύει τον ηρωικό τόπο του Μεσολογγίου, της Ιερής Πόλης, της μόνης πόλης που ονομάζεται έτσι χωρίς να προσδιορίζεται από θρησκευτικά στοιχεία ή να συνδέεται με τέτοια. Η κινητικότητα που παρατηρήθηκε το προηγούμενο διάστημα στην Μαγνησία  μέσα από ποικίλες εκδηλώσεις, που είχαν ως αφιέρωμα τα διακόσια χρόνια από την Έξοδο του Μεσολογγίου, ήταν συγκινητική και κάλυψε ένα ευρύ φάσμα, τόσο φορέων που ενεπλάκησαν (εκπαιδευτικοί οργανισμοί και μαθητές, πολιτιστικοί φορείς και φυσικά πρόσωπα) όσο και από πλευράς περιεχομένου (μουσικές συναυλίες, αρθρογραφίες στον τοπικό τύπο, κεντρικές ομιλίες, αφιερωματικές εβδομάδες, εκδόσεις).  Οι διοργανωτές επιθυμώντας να συμβάλλουν στην ενίσχυση της ιστορικής μνήμης για το σημαντικό αυτό ιστορικό γεγονός στην πορεία του νεότερου Ελληνισμού, που συγκλόνισε τους λαούς στην Ευρώπη και Αμερική και έδωσε ώθηση στο φιλελληνικό κίνημα, δεν θα μπορούσαν να μην συμπεριλάβουν σχετικές εκδηλώσεις στο πρόγραμμα του φετινού φεστιβάλ αφήγησης Πηλίου. Τρεις βραδιές λοιπόν προφορικής αφήγησης αφιερώνονται στο γεγονός της Εξόδου. Συγκεκριμένα την Δευτέρα 3/8, στις 9.30 μ.μ. στην αυλή του Μουσείου Τοπικής Ιστορίας και Τέχνης «Κώστας Λιάπης» (Αρχοντικό Κύρου-Τζωρτζέικο, 1882) με θέμα «Τόποι και άνθρωποι, στοιχεία της φύσης και στοιχειά στο δοξασμένο Μεσολόγγι» η Κυριακή Κυριακουλέα θα αφηγηθεί ιστορίες σχετικά με έναν ανεμόμυλο, ένα στοιχείο, μια λιμνοθάλασσα, μια εκκλησιά που μαζί με τους ανθρώπους  τους, ξεδιπλώνουν ηρωικές στιγμές της ένδοξης ιστορίας του Μεσολογγιού. Την Τετάρτη 5/8 και ώρα 7.30 μ.μ. στην αυλή  του παλιού Δημοτικού Σχολείου Αγίου Γεωργίου, θα πραγματοποιηθεί παράσταση αφήγησης με θέμα: «Μικρές ιστορίες μεγάλων στιγμών απ’ τις Γυναίκες της Εξόδου» με ιστορήτρια την Γεωργία Αγγελή, που θα μοιραστεί με το κοινό από ηλικία 10+ μαρτυρίες αποκοτιάς, τρέλας και ηρωισμού, και αφηγήσεις γενναιότητας των γυναικών του Μεσολογγίου μέσα από τα Απομνημονεύματα και τις ιστορικές πραγματείες. Την ίδια ημέρα και στα πλαίσια λειτουργίας του Θερινού Σχολείου Παραμυθιών, λίγο νωρίτερα στις 6.45 μ.μ.,  ο Δημήτρης Β. Προύσαλης, επιστημονικός εκπρόσωπος της ομώνυμης με το φεστιβάλ ΑΜΚΕ «Παραμύθια και Μύθοι στου Κένταυρου τη ράχη», θα μιλήσει με θέμα: «Το Μεσολόγγι και η Έξοδός του, μέσα από αφηγήσεις, μαρτυρίες, ντοκουμέντα και τη συνάντηση λογοτεχνίας με την Ιστορία» με αφορμή την κυκλοφορία δύο αφιερωματικών συλλογών οι οποίες αποκαλύπτουν όχι μόνο άγνωστες πτυχές και στιγμές της Εξόδου αλλά και την αντανάκλαση του γεγονότος τόσο στην νεοελληνική λογοτεχνία αλλά και την ποιητική έμπνευση και δημιουργία. 

Οι εκδηλώσεις με αναφορά στο ηρωικό Μεσολόγγι θα συνεχιστούν το Σάββατο 8/8 στην αυλή του παλιού Δημοτικού Σχολείου του Αγίου Γεωργίου, στις ώρες 17.30-19.00, με εργαστήρι κεραμικής για παιδιά 6+ γονείς και ενηλίκους που επιμελείται ο βολιώτης Χρήστος Γιαννακόπουλος και θέμα: "Δι-Έξοδος, δημιουργία και Ιστορία μέσα από τον πηλό. Όταν η κεραμική συναντά την Ιστορία: 200 χρόνια μετά την Έξοδο του Μεσολογγίου (1826-2026) δημιουργούμε πάνω στην φθαρτή ύλη και θυμόμαστε ιδέες και αξίες άυλες και αθάνατες.

Το αφιέρωμα στο Μεσολόγγι που αποτυπώνεται και στην φετινή αφίσα του 2026 θα ολοκληρωθεί την Κυριακή 9 Αυγούστου, στην αυλή του παλιού Δημοτικού Σχολείου. Εκεί το απόγευμα και ώρα 7.30 ο Δημήτρης Β. Προύσαλης θα πραγματοποιήσει παράσταση αφήγησης με θέμα: «Μια φορά κι έναν καιρό ήτανε η Έξοδος: Ιστορίες, μαρτυρίες και αφηγήσεις από το ηρωικό Μεσολόγγι» (Αφιέρωμα στα 200 χρόνια 1826-2026). Η είσοδος στις παραστάσεις αφήγησης και στο Θερινό Σχολείο Παραμυθιών είναι ελεύθερη.

 

"Παραμύθια λαϊκά στων ανθρώπων τα ανταμώματα" στην Απείρανθο της Νάξου- Παρασκευή 24/7...στου Παραμεριάρη

Λίγο πριν ξεκινήσει το 16ο Φεστιβάλ Αφήγησης Πηλίου "Παραμύθια και Μύθοι στου Κένταυρου τη ράχη" (1-9 Αυγούστου 2026) μια αφήγηση στις Κυκλάδες ποτέ δε βλάπτει!  Η στενή επαφή με το χωριό της Απειράνθου, από το 2022, η επιμέλεια έκδοσης των Απεραθίτικων λαϊκών παραμυθιών σε συλλογή του Δημητρίου Δ. Οικονομίδη (1927-1934) "Καμιά βολά ήτονε..." σε συνεργασία με τον Απεραθίτικο Σύλλογο Νάξου στην Αθήνα το 2023, οι επαφές με τον αγαπημένο λαϊκό παραμυθά Δημήτριο (Μιμίκο) Τσάφο από τον γειτονικό Δανακό, τον οποίο σαν σε τάμα ανταμώνουμε  συνεχόμενα καλοκαίρια από το 2022, οι συμμετοχές με αρθρογραφία από το 2023 στην περιοδική έκδοση "ΝΑΞΙΑΚΑ" του ΟΝΑΣ (Ομοσπονδία Ναξιακών Συλλόγων) δημιουργούν πάντα ευκαιρίες  για αφηγηματικά ανταμώματα. 

Έτσι λοιπόν με "ξεσηκωτή" τον καλό φίλο Απειραθίτη Στέφανο Γανωτή, οργανώνεται βραδιά προφορικής αφήγησης 

την Παρασκευή 24 Ιουλίου 2026 και ώρα 20.30-με τις δροσιές-

στην Απείρανθο της Νάξου και συγκεκριμένα... στου Παραμεριάρη!

Θα ακουστούν παραμύθια λαϊκά  υπό τον τίτλο:

"Παραμύθια λαϊκά στων ανθρώπων τα ανταμώματα"

Αφήγηση: Δημήτρης Β. Προύσαλης

Με την υποστήριξη της

 

  

Νέα έκδοση: Γ.Βλαχογιάννης- "Το Μεσολόγγι της Εξόδου"-Η Ιστορία μέσα από τη λογοτεχνία-Εκδ. Απόπειρα Επιμ. Δημήτρης Β. Προύσαλης

Εκδόσεις Απόπειρα

Α΄ Έκδοση: Ιούλιος 2026

Σελίδες: 194

Μέγεθος: 14Χ21

ISBN: 978 960 537 375 7

Επιστημονική και φιλολογική επιμέλεια, 

έρευνα, εισαγωγή, σημειώσεις: 

Δημήτρης Β. Προύσαλης

Μια πόλη σύμβολο-το Μεσολόγγι- και ένας λογοτέχνης με ιστοριοδιφικές ανησυχίες και αρχειακές ερευνητικές «εμμονές» – ο Γιάννης Βλαχογιάννης- συναντώνται μέσα στις δεκαοχτώ κειμενικές γραφές της παρούσας συλλογής. Απηχήσεις και συνδέσεις της σουλιώτικης ρίζας του συγγραφέα, με τα ιστορικά συμβάντα της ρουμελιώτικης τοπογεωγραφικής αναφοράς του, αντιπαραθέσεις και συγκρούσεις γύρω από παλιά εθιμικά ζητήματα τιμής, τραγικές μητρότητες δραματικών δεσμών, ανυπότακτες παιδικότητες αναδυόμενων ηλικιακών ξεσηκωμών, ειδεχθείς προδοσίες ευκαταφρόνητων μικροτήτων, αντανακλάσεις ανθρωπιάς μέσα σε απάνθρωπες πολεμικές συνθήκες, τραυματικές επιστροφές μέσα από συναισθηματικά αδιέξοδα και ψυχικούς κλυδωνισμούς, παροπλισμοί και ανήθικες αποσιωπήσεις της συνειδητής λήθης, σιωπές από το χτες μέσα στην ανούσια φασαρία του σήμερα, προχώματα ενθύμησης, έρχονται εδώ, για να υψωθεί το βαθιά ανθρώπινο και να ταπεινωθεί το απάνθρωπο, να τραγουδηθεί το ηρωικό, να μην ξεχαστεί το χρέος σε όσους έστρωσαν στους δικούς τους καιρούς, μέρος σημαντικό και πολύτιμο των δικών μας δρόμων, κάνοντας αυτό που τους αναλογούσε...

 

Παραμύθια λαϊκά απέναντι στη λήθη: "Δεν ξεχνώ!"-Αφηγήσεις του συλλογικού φαντασιακού από τα Κατεχόμενα της Κύπρου-Μια συλλογή

Μπορεί κανείς να μιλήσει, να αναστοχαστεί, να φέρει στη μνήμη του, να ανοίξει διαλόγους, αλλά κυρίως να τοποθετηθεί ενεργητικά απέναντι στα ιστορικά γεγονότα, πόσο μάλιστα όταν αυτά παραμένουν ζωντανά και σε διαρκή εξέλιξη στο παρόν, καθορίζοντας με τον τρόπο τους το μέλλον. Είναι εξάλλου ένα χρέος που περνά από γενιά σε γενιά και ανοίγει δρόμους ή δημιουργεί αδιέξοδα. Η εισβολή του Αττίλα  στο νησί της Αφροδίτης το 1974. ως συνέπεια εσωτερικών πραξικοπημάτων και εξωτερικών γεωπολιτικών συμφερόντων των μεγάλων δυνάμεων της εποχής αλλά και της διαρκούς επιθετικής εκδήλωσης μόνιμα εχθρικών γειτνιάσεων, που απροκάλυπτα απειλούν σε κάθε ευκαιρία, είναι μονόδρομος όχι μόνο στην μνήμη αλλά και στην εγρήγορση. 

Ο Ιούλιος κάθε καλοκαιριού από το 1974 και μετά, αφήνει μια γεύση πικρή σε όσους θυμούνται και λένε "Δεν Ξεχνώ!" και ο λαϊκός πολιτισμός συμβάλλει με τον δικό του τρόπο. Αν σηματοδοτεί μια διαδικασία προσέγγισης των ριζών, ιστορικών διαδρομών, για τα μετερίζια, τις παρακαταθήκες, τα ποτισμένα «δέντρα» και τα άνυδρα παρόντα, με τα προς ιστορική «ερημοποίηση» μέλλοντα, τότε μπορεί να τοποθετηθεί απέναντι στα γεγονότα με τη δική του ιδιαίτερη ματιά αλλά και το ειδικό του βάρος. Μια παλιά αραβική παροιμία λέει: «Τη μέρα που δεν θα θυμάται κάποιος για πού τραβά στον δρόμο του, είναι καλό να μην ξεχνά από πού ξεκίνησε». Συγκροτεί άτομο και συλλογική συνείδηση στην επαφή και γνώση των πολυεπίπεδων ριζών, σηματοδοτώντας με πολυποίκιλες διαφορετικές μορφές, μια ιδιότυπη «υπενθύμιση», που απεύχεται άκριτες παραδοχές, μονόπλευρες θεάσεις, προσκολλήσεις ιδεολογικών εκμεταλλευτικών μονοκαλλιεργειών.  

Πώς θα μπορούσαν άραγε τα λαϊκά παραμύθια να στοιχηθούν σε με προσπάθεια μνήμης που επικεντρώνεται σε ένα ανοιχτό ιστορικά γεγονός, του οποίου οι συνέπειές του τίθενται σε διάρκεια;

Τα λαϊκά παραμύθια, μέσο έκφρασης και ταυτότητας ενός πολιτισμικού κύκλου κοινών ιστορικών αναφορών και διαδρομών, αποτελούν πνευματικά δημιουργήματα ανώνυμων δημιουργών. Αξιοποιούν τον κόσμο της γλώσσας, συνιστώντας ιδιότυπη σκυταλοδρομία παράδοσης-παραλαβής, χρήσης και αξιοποίησης, αποτύπωσης και διαλόγου, μια ιδιαίτερη εκδήλωση δημιουργίας του συλλογικού φαντασιακού. Αποτελούν ταυτόχρονη «συνομιλία» του άχρονου και των ανθρώπινων ιστορικών πλαισίων (διαβίωση, κοινωνική αλληλεπίδραση, πολιτιστική κληρονομιά). Ριζώματα-αποκούμπια εθνικής ταυτότητας μυθοπλαστικής προβολής και αντανάκλασης, ταυτόχρονα πεδίο διαπολιτισμικού διαλόγου, οικουμενικού προβληματισμού πάνω στις ανθρώπινες σχέσεις και συμπεριφορές, άδηλης συμβουλευτικής, ψυχοσυναισθηματικής αναπλαισίωσης, με επίφαση πάντα εφήμερες συμβάσεις  οργανωμένων ή περιστασιακών προφορικών αφηγηματικών ψυχαγωγιών.

Τέτοια μοναδική περίπτωση αποτελεί η επετειακή έκδοση της συλλογής των Εκδόσεων Εύμαρος «Παραμύθια λαϊκά από τα κατεχόμενα της Κύπρου 1868-1973: Μια φορά τζι έναν τζαιρόν είσσεν…» του |προπερασμένου καλοκαιρού. Πενήντα οκτώ επιλεγμένα κυπριακά παραμυθιών 28 διαφορετικών τόπων σήμερα σκλαβωμένων, όλων των ειδολογικών κατηγοριών (Μύθοι Ζώων, Μαγικά, Θρησκευτικά, Ρεαλιστικά, Ξεγέλασμα δράκων, Κλιμακωτά) με κριτήρια: Αντιπροσωπευτικότητα περιοχών, ποικιλία παραμυθιακών τύπων, νοηματική-αφηγηματική πληρότητα, μορφική υπόσταση, ανεξαρτησία τύπου-συμφυρμού, παραλλαγές, πηγών σπανίων  και δυσεύρετων. Στο υλικό της συλλογής συναντώνται: Αντανακλάσεις Αισώπειων μύθων, ελληνική μυθολογία, αρχαία γραμματεία, Βυζαντινές-μεσαιωνικές απηχήσεις, παροιμιακός λόγος, συναντήσεις προφορικών λογοτεχνιών των λαών, λαϊκά θρησκευτικά στοιχεία, πλήθος κοινωνικών όψεων, αντιλήψεων, εθιμικών εκδηλώσεων, αντανακλάσεις συνύπαρξης των δύο κοινοτήτων, πραγματολογικές-πολιτισμικές αναφορές, γλωσσικές αποτυπώσεις. Έρχονται – κέρασμα μνήμης – να μας θυμίσουν πως χειρότερος εχθρός δεν είναι ο εισβολέας, αλλά η λήθη και επιτακτική ανάγκη να θυμίζουν πως «Η Κύπρος δεν κείται μακράν…».

Παλιές υποθέσεις και δοκιμασμένα αφηγηματικά σώματα στο πέρασμα των καιρών,  αφανείς, επίμονοι και υπομονετικοί συνοδοιπόροι της ανθρώπινης εμπειρίας, ταπεινοί αφουγκραστές εσωτερικών πολυδαίδαλων ανθρώπινων ψυχισμών, τα λαϊκά παραμύθια γίνονται «καμβάδες» νέων διαδρομών σε παλιά χιλιοπερπατημένα μονοπάτια, οδηγούμενα σε κόσμους συνεχών διαχρονικών πολυποίκιλων μετασχηματισμών, λοξοκοιτάζοντας μέσα από το ασφαλές και αποστασιοποιημένο  «Μια φορά κι έναν καιρό…», που διαγκωνίζεται και ταυτόχρονα αγωνιά, να έχει αξία και θέση αναγνωρίσιμη στο σύγχρονο «τώρα». Στη διάρκεια τούτης της ασταμάτητης κίνησης, γεννούν πολύμορφα ειδολογικά συναπαντήματα: Υιοθετούν υποθέσεις, ενσωματώνουν επιρροές αρχαίων γραμματειών, απηχούν λαϊκές παραδόσεις, θυμίζουν μυθολογικές ιστορίες, ανταμώνουν κείμενα λόγιων μορφών, περικλείουν έμμεσες ιστορικές αφηγηματικές παρακαταθήκες, πολλαπλασιάζουν ανώνυμες δημοφιλείς αφηγήσεις, γίνονται αφορμή γνωριμίας με κοινότητες. Αποτελούν ιδιότυπη αφηγηματική «μεταποίηση» παλιών λογοτεχνικών «πατρόν» με καινούργιες μυθοπλαστικές σταυροβελονιές ιστόρησης, διεκδικώντας νέο χρόνο στον κοινοτικό διαμοιρασμό, φέρνοντας στο προσκήνιο θέματα παλιά ή ασταμάτητα επίκαιρα της διαδρομής του ανθρώπου από τα σκοτάδια στο φως.  

Από τα μέσα του 19ου αιώνα παρατηρείται διεθνώς έξαρση των λαογραφικών καταγραφών, εστιασμένων κύρια στον προφορικό πολιτισμό, απόρροια της διάλυσης των μεγάλων αυτοκρατοριών και της προσπάθειας των εθνών, να ορίσουν την ταυτότητά τους μέσα στις νέες κρατικές αναδύσεις, οριοθετήσεις και υποστάσεις που παρουσιάζονται σποραδικά εντός αλλαγών, πολυποίκιλων αναταράξεων ενίοτε συγκρούσεων κοινωνικοπολιτικών. Η καταγραφή της ταυτότητας του ελληνικού λαϊκού πολιτισμού, δρομολογώντας σταδιακά τη μελέτη του, ακολουθεί σχεδόν σε μια παραλληλία τα αντίστοιχα ευρωπαϊκά τεκταινόμενα, από ένα νεοσύστατο κουτσουρεμένο νεοελληνικό κράτος που διεκδικεί και κερδίζει ολοένα εδάφη, επεκτείνοντας την κρατική του κυριαρχία πέρα από τα στενά περιοριστικά όρια της πρώτης συνοριακής γραμμής Μαλιακού-Αμβρακικού. 

Η Κύπρος, ζωντανό και αναπόσπαστο κομμάτι του Ελληνισμού με τα δικά της ιδιαίτερα προσδιοριστικά χαρακτηριστικά των γλωσσικών και πολιτισμικών ιδιοτυπιών, αναδεικνύεται από νωρίς (βλ. Αθ. Σακελλαρίου 1855, αργότερα Γ. Λουκά, Σ. Μενάρδος, Ξ. Π. Φαρμακίδης) πεδίο αρχικά επιτόπιων λαογραφικών καταγραφών και μελετών του πολιτισμικού της αποθέματος, ακολουθώντας την ιστορική της πορεία (Οθωμανοκρατία 1570-1878, Αγγλοκρατία 1878-1959, περίοδος  εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα 1955-1959, πρώιμα χρόνια Κυπριακής Δημοκρατίας).  Συνδέεται με τη μητροπολιτική Ελλάδα, μέσα από πολλαπλές αναφορές, αναγωγές, συνοδοιπορίες στους κοινούς αγώνες. Ήδη στα 1821 περισσότεροι των επτακοσίων Κυπρίων έρχονται στην επαναστατημένη Ελλάδα να συμμετάσχουν, όταν η έννοια  «Ελληνική Πολιτεία» ήταν άπιαστο όνειρο. Οι Κύπριοι δεν απουσιάζουν έκτοτε από κανέναν εθνικό αγώνα. Η ίδρυση ενώσεων, πνευματικών ομίλων και επιστημονικών περιοδικών ως αντίλογος αντίδρασης στην πολιτική αφελληνισμού της Κύπρου, επιβεβλημένης στα χρόνια της Παλμεροκρατίας (1933-1939) – συνέπεια της εξέγερσης των Κυπρίων το 1931 – έφερε κυκλοφορία σειράς περιοδικών (Κυπριακαί Σπουδαί, Κυπριακά Γράμματα, Κυπριακά Χρονικά, Πάφος-Παγκύπριο Λογοτεχνικό Περιοδικό). Αναδείχτηκε η Κυπρολογία ως ανεξάρτητος κλάδος έρευνας, υπηρετώντας-επικεντρώνοντας στην ανάδυση-προβολή επιστημονικών εργασιών με άξονα ιστορικό, λαογραφικό, γλωσσικό, αρχαιολογικό, θρησκευτικό, αναδεικνύοντας σειρά προσωπικοτήτων με κύρια συμβολή στη συλλογή λαϊκών παραμυθιών (Γ. Χ. Παπαχαραλάμπους, Ν. Κονομής, Ν. Κληρίδης, Κ. Π. Χατζηιωάννου,  Κ. Ιωαννίδης. Μ. Χριστοδούλου, Α. Ρουσουνίδης). 

Η τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974 και η κατοχή του 38% των εδαφών δημιούργησε καινούργια εθνικά και λαογραφικά δεδομένα. Στα τέλη της δεκαετίας του 1980, δρομολογείται η συγκρότηση προγράμματος δημιουργίας επιστημονικά οργανωμένου Αρχείου Προφορικής Παράδοσης των κατεχόμενων περιοχών της Κύπρου, συμβάλλοντας στην προετοιμασία έναρξης μελέτης υλικού με συγκέντρωση λεπτομερών στοιχείων από πρόσφυγες των εν λόγω περιοχών. Παράλληλα αξιοποιούνται τα λαογραφικά αρχεία στην Ελλάδα, στην ανάλογη έρευνα των κατεχόμενων περιοχών της Κύπρου (βλ. 105 πολυσέλιδα – κυρίως – χειρόγραφα με λαογραφικές καταγραφές περιόδου 1918-1979, αντιπροσωπεύοντας 58 διαφορετικούς κατεχόμενους τόπους). Ταυτόχρονα προβάλλεται έντυπα και ηλεκτρονικά υλικό καταγραφών του Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών Κύπρου, ιδρυμένου το 1962. Στα νεότερα χρόνια (2003-2011) έχουν εκδοθεί συλλογές λαϊκών παραμυθιών συγκεκριμένων τοπογεωγραφικών περιοχών από πρόσφυγες των κατεχόμενων (βλ. Μεσαορία, Γέρι-Πυρόι, Άσσια Αμμοχώστου), ενώ έχουν δημοσιευτεί επίσης στο περιοδικό Λαογραφική Κύπρος.  

Παραμύθια λαϊκά απέναντι στη λήθη: "Δεν ξεχνώ!"-Αφηγήσεις του συλλογικού φαντασιακού από τα Κατεχόμενα της Κύπρου-Μια συλλογή Μνήμης.

 

Η μέρα των παραμυθιών στο τρένο στο 16ο Φεστιβάλ Αφήγησης Πηλίου-Κυριακή 2/8

Ο αγαπημένος συντοπίτης του Πηλίου, ο Mουντζούρης, το θρυλικό τραινάκι του βουνού των Κενταύρων, που η παρουσία και η λειτουργία του υπήρξε για περισσότερα από εκατό χρόνια συνυφασμένη με τη ζωή και τις οικονομικές δραστηριότητες των κατοίκων της ευρύτερης περιοχής, θα εμπλουτίσει για μιαν ακόμη χρονιά με τη συμμετοχή του τις εκδηλώσεις του 16ου Φεστιβάλ Αφήγησης Πηλίου 2026 "Παραμύθια και Μύθοι στου Κένταυρου τη ράχη". 

Η Μέρα των Παραμυθιών στο Τραίνο για το 16ο Φεστιβάλ Αφήγησης Πηλίου είναι η Κυριακή 2 Αυγούστου 2026, με έναρξη στις 10.00 πμ από το Σταθμό των Άνω Λεχωνίων.

Στις στάσεις της διαδρομής, τους σταθμούς Κάτω Γατζέα και Μηλιές, ο αφηγητής Δημήτρης Β. Προύσαλης θα πραγματοποιήσει  10λεπτες αφηγήσεις με τίτλο: 

«Ιστορίες που απαγκιάζουν στου τραίνου τους σταθμούς» 

Αφηγήσεις στους σταθμούς Άνω Γατζέα και Μηλιές

Εισιτήρια-πληροφορίες-επικοινωνία: Σημεία πώλησης Hellenic Train, tickets@hellenictrain.gr